Overzicht en structuur bevordert communicatie en autonomie

Dat oriëntatie van groot belang is voor het ontwikkelen van de communicatieve competentie van kinderen die niet kunnen praten, dat weten KLIN©-behandelaars Yvonne Heesakkers en Karin van Bussel als geen ander.

Bijna dagelijks worden zij positief verrast door de groei die ‘hun’ kinderen doormaken onder andere dankzij de ontwikkelingen in het kerndomein oriëntatie. "Oriëntatie is van groot belang om tot goede communicatie te komen", zegt Karin van Bussel. “Als je je bijvoorbeeld niet bewust bent van de andere mensen in een ruimte, dan zoek je ze niet op en communiceer je er ook niet mee.”

Het totale functioneren

Het zich goed kunnen oriënteren - lichamelijk, in tijd, in ruimte en sociaal - is van wezenlijk belang voor het totale functioneren van een mens. Normaal is het ontwikkelen van de oriëntatievaardigheden voor een mens een natuurlijk proces, maar voor kinderen met communicatief meervoudige beperkingen is dat niet het geval. In het KLIN©-atelier van Stichting Milo werken de behandelaars onder meer aan het verbeteren van de oriëntatievaardigheden van de kinderen.

 Telkens opnieuw

Karin en haar collega Yvonne zien dagelijks hoe de kinderen heel verschillend omgaan met hun beperkingen op het gebied van oriëntatie. Iedere dag moeten de kinderen zich meermaals opnieuw oriënteren en iedere dag kost ze dat tijd. Vaak bij binnenkomst, maar ook gedurende de dag bij het wisselen van activiteit, of lokaal, of als er iemand binnenkomt. Karin: “De mate hangt van het kind en zijn mogelijkheden af. Vind hij het bijvoorbeeld lastig om zijn aandacht te richten, ziet hij slecht, of kan hij slechts fragmentarisch waarnemen? Geheugen en motoriek spelen ook een rol en ook het ervaren van het eigen lichaam.” Yvonne: “Je hebt kinderen die echt overzicht moeten hebben en eerst goed rondkijken voordat ze binnenkomen. Die moet je daarvoor de tijd geven.”

Vaste structuur

In het KLIN©-atelier krijgen de kinderen op diverse manieren hulp bij het ontwikkelen van hun oriëntatievaardigheden. In de gang hangt bijvoorbeeld een lijst met foto’s van de aanwezige behandelaars. Yvonne, met een lach: “En als die lijst met foto’s eens een keer niet klopt, dan krijgen we dat direct te horen.” Bij de deur van het lokaal hangt een pictogram voor het ophangen van de jas en een voor het openen van de tas en het pakken van het fruit. En eenmaal binnen is het startritueel iedere dag gelijk: de kinderen gaan in een kring zitten, zingen elke dag dezelfde liedjes en zeggen allemaal ‘goedemorgen’.  Yvonne: “Een vaste structuur is heel belangrijk en helpt bij de oriëntatie. Ieder kind heeft een eigen plankast en een eigen huisje met foto en naam met daarin de dagplanning. Dat kan met pictogrammen zijn, met foto’s of met voorwerpen die verwijzen naar een bepaalde activiteit.” Je moet als behandelaar heel goed kijken waar de interesses van een kind liggen en daarop aansluiten, zegt Yvonne. “Het wisselen van lokaal bijvoorbeeld zorgt voor afleiding. Als ze dan iets in de hand hebben dat refereert aan de activiteit, dan blijven ze beter gefocust op de opdracht. Voor andere kinderen werkt het zingen van het liedje dat bij de activiteit past beter. We stemmen dus altijd af op de behoeften van het individuele kind. We gaan altijd uit van het positieve: wat kan het kind al?”

Lichaamsbesef

Er is veel contact met de ouders. Bij het breng- en haalmoment, via de KLIN©-app, de reguliere overlegmomenten en de huisbezoeken. Wekelijks krijgen de kinderen samen met hun ouders Sherborne lessen. Tijdens deze lessen wordt gewerkt aan het lichaamsbesef van het kind. 

Alleen als je je lichaam goed kan voelen en kan inschatten, kan je op een bewuste en effectieve manier gebruik maken van je motorische mogelijkheden. En je kan begrippen pas leren als je ze hebt ervaren en als je weet wat je met je lichaam kan doen. Yvonne: “Tijdens Sherborne werken we ook aan de relaties van het kind met anderen, zowel kinderen als volwassenen. Deze lessen dragen niet alleen bij aan de ontwikkeling van de oriëntatie van de kinderen, maar ook aan de hechting van het kind met de ouders.”  [red. Lees hier meer over Sherborne] 

Meer autonomie

Karin: “Als een kind de dingen beter ervaart en begrijpt dan kan het zelf de regie nemen. Bijvoorbeeld door bij de plankast het pictogram voor buitenspelen aan te wijzen. Als het kan, gaan we daarin mee. Het kind ervaart hierdoor meer autonomie. Als de basis van oriëntatie goed is, ontstaat dus vanzelf een betere communicatie.”

Yvonne: “Er zijn natuurlijk meer belangrijke kerndomeinen en hoe belangrijk oriëntatie is, is erg kindafhankelijk. Voor een kind in een rolstoel zal het domein Motoriek en mobiliteit belangrijker zijn. Het uiteindelijke doel is altijd om de communicatie te verbeteren.”

Karin: “Oriëntatie is de basis van waaruit je vertrekt. Dat begint al als baby, met de gewaarwording van je eigen lichaam. Het is een spilfunctie die je nodig hebt voor de andere domeinen.”

Niet vanzelfsprekend

Karin: “Ik heb eerder wel op een vergelijkbare manier gewerkt, maar was me daarbij minder bewust van hoe belangrijk het is dat iemand zich eerst goed kan oriënteren, voordat hij op de andere domeinen tot leren kan komen.

Oriëntatie geeft veel verheldering over waarom je zo werkt. Ik heb hier wel geleerd dat veel dingen die wij gewoon vinden, helemaal niet zo vanzelfsprekend zijn. Je moet daarom echt heel goed naar het kind kijken. We boeken altijd resultaat. Soms wel eens anders dan vooraf verwacht. De intensieve samenwerking met de ouders geeft een enorme boost. Dat zie je elders niet. Het vertrekken van uit vaste patronen en rituelen, dat geeft houvast.”

Yvonne: “Ga ervan uit dat je kind het kan. Mijn mooiste ervaring tot nu toe is met een kind dat nu begint te spreken. Het kan nu zijn eigen naam zeggen. Kind trots, ouders trots en ik ook. Toen hij binnenkwam kon hij alleen gebaren. Daar hebben we picto’s aan toegevoegd en later logopedie. We proberen zo veel mogelijk in te zetten wat een kind aankan.”

Karin: “Eigenlijk is er bij elk kind wel een succesmoment. Dat vieren we samen, elke dag opnieuw.”

Gerelateerde Berichten