Communicatiehulpmiddelen: van non-tech tot high-tech

Stichting Milo is gespecialiseerd in het zoeken en inrichten van de best passende en meest adequate voorziening voor communicatie ondersteuning voor mensen die door aangeboren of verworven stoornissen niet of nauwelijks kunnen praten.

In dit artikel belicht Angela van Kruisbergen het gebruik van communicatiehulpmiddelen. Zij is OC behandelaar en lid van de stuurgroep van het Kennisplatform Technology Assessment van de Milo Academy. Daarnaast werkt ze bij PSW.

Wat is ondersteunde communicatie (OC)?

OC is gericht op het realiseren van de communicatie tussen een mens met een communicatieve beperking en de mensen uit diens directe omgeving. OC bestaat uit een combinatie van methoden en hulpmiddelen die deze communicatie ondersteunt.

Welke communicatiehulpmiddelen zijn er?

Communiceren kan op verschillende manieren. Je kunt zonder hulpmiddelen communiceren door gesproken taal, lichaamstaal, door te wijzen met je vinger, hand of oog, door eigen gebaren of door gebarentaal.

Hulpmiddelen zijn er in allerlei soorten en maten. Je kunt bijvoorbeeld gebruik maken van non-tech hulpmiddelen zoals foto’s, pictogrammenkaartjes, doorkijkraam, communicatiekaarten enzovoorts.

Een voorbeeld van een low-tech hulpmiddel is de spraakknop waar je een eigen boodschap op kan inspreken die aansluit bij het doel wat je voor ogen staat. Je kunt de spraakknop bijvoorbeeld inzetten om je kind te laten aangeven dat het iets wil vertellen over wat er die dag is gebeurd, of dat het hulp nodig heeft.

Een ooggestuurde computer is een voorbeeld van een high-tech hulpmiddel. Bij het gebruik van low- en high-tech hulpmiddelen is het van belang om te kijken naar de soort ‘taal’ die erop gezet moet worden. Die taal kan variëren van plaatjes, picto’s, foto’s, lettertekens tot woorden.

Het inzetten van hulpmiddelen wordt mede bepaald door de situatie. In een zwembad is een high-tech hulpmiddel bijvoorbeeld niet handig. Daarom wordt bijna altijd een combinatie van hulpmiddelen ingezet.

In onze behandelprogramma’s bieden we niet alleen ondersteuning bij het keuzeproces voor communicatiehulpmiddelen. Wij helpen ook bij de implementatie van communicatiehulpmiddelen en bij de aanvraag van hulpmiddelen.

Non Tech hulpmiddelen Simpele hulpmiddelen zonder batterij of stekker Bijv. Foto’s Pictogrammen

Non Tech hulpmiddelen
Simpele hulpmiddelen zonder batterij of stekker zoals foto’s en pictogrammen

Low Tech Hulpmiddelen Simpele technologische hulpmiddelen Bijv.  Een-functie knop

Low Tech Hulpmiddelen
Simpele technologische hulpmiddelen zoals een-functie knop

Hihg Tech HUlpmiddelen Meer geavanceerde technologische hulpmiddelen Bijv.  Tablet met apps Oogbestuurde computer

High Tech Hulpmiddelen
Meer geavanceerde technologische hulpmiddelen zoals Tablet met apps en Oogbestuurde computer

Waar moet je op letten als je OC wilt inzetten?

Het bewust inzetten van ondersteunde communicatie is belangrijk voor kinderen die niet of moeilijk via spraak kunnen communiceren. Het leren gebruiken en implementeren van communicatiehulpmiddelen vraagt in de praktijk veel van ouders en kind. Communiceren door middel van hulpmiddelen is de ‘taal’ van het kind. Voor ouders, maar ook voor anderen in het sociale netwerk, is dat een onnatuurlijke manier van communiceren. Toch moeten zij zelf ook gebruik maken van de hulpmiddelen, zodat ze het gebruik ervan voor doen aan het kind. Kinderen leren immers het beste doordat ze anderen na kunnen doen. Kinderen kunnen dan ook alleen die woorden, plaatjes, gebaren en dergelijke gebruiken die ze van hun omgeving aangereikt krijgen. Hun eigen (motorische) vaardigheden bepalen hoe zij zelf kunnen communiceren.

Hoe gebruik je ondersteunde communicatie in de praktijk?

Veel ondersteunde communicatie zet je vanzelf in. Denk aan het tonen en benoemen van de boterham voordat je samen gaat eten. Door blij te kijken als je een cadeau krijgt. Of door het gebaar ‘drinken’ te maken als je iemand op afstand wilt vragen of hij ook wat wil drinken.

Door hulpmiddelen gecombineerd aan te bieden, heeft het kind verschillende manieren om een begrip te leren. Bijvoorbeeld door een combinatie van gesproken taal, een pictogram of een foto en een gebaar. En het kind leert, dat er verschillende manieren zijn om iets duidelijk te kunnen maken.

Gebruik de vormen van ondersteunde communicatie die het beste werken bij jouw kind en zijn omgeving. Dat kan betekenen dat je met je kind in de ene situatie de klapper met pictogrammen gebruikt en op een ander moment de spraakcomputer of de iPad, maar dat je in alle situaties hetzelfde gebaar maakt, bijvoorbeeld voor als een activiteit klaar is.

Welke communicatiehulpmiddelen kan ik in de winkel vinden?

OC hulpmiddelen kun je overal en in verschillende soorten en maten tegen komen. Zo heeft Intertoys de “NO! button”. Bij het indrukken van deze knop volgt steeds een andere variant op “No”: een nette No, een boze No, of zelfs een geïrriteerde “No!, No!, No!!!”.  Zie op YouTube hoe het werkt. Deze button illustreert, dat je bij het inrichten van een OC hulpmiddel ook rekening moet houden met de verschillende emoties die je met een woord of begrip kan uitdrukken. Kan de OC-gebruiker kiezen voor ‘leuk’ of voor ‘SUPER COOL’ …? 

Het pratend boek uit de Tiptoi serie van Ravensburger is een ander voorbeeld dat te koop is in de speelgoedwinkels. Door met een speciale pen in het boek iets aan te tikken komt er geluid uit. Of het sprekend fotoalbum dat in verschillende variaties te koop is, zoals het VTech fotoalbum voor kinderen vanaf 6 maanden. Het VTech album is te koop bij speelgoedwinkels. Webwinkel www.eelkeverschuur.nl is gespecialiseerd in communicatiehulpmiddelen, waar u onder meer ook een sprekend fotoalbum kunt kopen. In app stores zijn ook apps verkrijgbaar voor een pratend foto album op je tablet of iPad, zoals Story Creator of Pictello.

Er zijn verschillende leveranciers die specifieke ondersteunde communicatiehulpmiddelen aanbieden. Milo kan u ondersteunen bij de keuze voor het best passende hulpmiddel uit het totale aanbod.

Gerelateerde Berichten