Afscheidsrede Prof. dr. Hans van Balkom: “Olifantenpaadjes wijzen de weg naar ondersteund communiceren”.

Op donderdag 2 juni 2022 nam Prof. dr. Hans van Balkom afscheid, als leerstoelhouder 'ondersteunde communicatie voor mensen met meervoudige handicaps' aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Hans blijft nog werkzaam bij Stichting Milo en is als emeritus hoogleraar verbonden aan de Radboud Universiteit.

 

 

Wat hebben olifantenpaadjes en ondersteunde communicatie met elkaar te maken?

Tijdens de academische plechtigheid sprak Hans zijn afscheidsrede uit in de Aula van de Radboud Universiteit in Nijmegen:
"Olifantenpaadjes wijzen de weg naar ondersteund communiceren. Het benutten van natuurlijke compensatie in brein en gedrag".

Wat zijn nu toch olifantenpaadjes?

Je herkent een ‘olifantenpaadje’ direct. Het zijn van die ingesleten weggetjes naast het ‘gewone’ pad. Ze ontstaan doordat mensen het liefst de kortste route nemen of omdat we een obstakel op dit pad willen omzeilen. Als ‘een olifant door de porseleinkast’ nemen olifanten altijd de meest direct, kortste route, ongeacht de obstakels die zij tegenkomen. Dit gedrag is de naamgever van dit fenomeen. Olifanten kiezen hun pad altijd instinctief. Mensen kiezen doorgaans bewust en beredeneerd een olifantenpaadje. En dat hoeft niet altijd de kortste route te zijn, maar forceert altijd de meeste snelle en efficiënte doorgang. Om die reden nemen we dat alternatieve pad telkens weer en wordt de route gaandeweg voor iedereen herkenbaar. In ons brein en in ons gedrag werkt dit net zo; we spreken dan van neurale olifantenpaadjes.

Ondersteunde communicatie: een olifantenpaadje?

Als we praten over ondersteunde communicatie dan is iedere vorm die we hiervan gebruiken eigenlijk gewoon een olifantenpaadje. Want als je niet kunt praten dan moet je een alternatief bedenken om je te uiten om door anderen begrepen te worden. Je moet een ‘omweg’ kiezen om je doel te bereiken. Een ander pad bewandelen en een weg zoeken in alternatieve uitingsvormen om je communicatieve intenties via bijvoorbeeld gedrag, gebaren, pictogrammen, schrift te ondersteunen. In veel gevallen wordt daarbij gebruik gemaakt van technische hulpmiddelen, zoals spraakcomputers.

Een veelheid aan alternatieven

In ondersteunde communicatie zijn tal van methoden, hulpmiddelen en materialen bedacht en ontstaan. Gereedschap om het best passende olifantenpaadje te banen en te bewandelen. Communicatie en taal geraken bij mensen al in vroege aanleg verbonden. Ons brein legt een rijk vertakt netwerk aan van verbindingen waarbinnen voldoende gelegenheid en ruimte is voor vaardigheden om op eigen wijze passende omwegen te kiezen om blokkades te omzeilen. Voor ieder mens die niet kan praten, en het ‘voor gebaande pad’ niet (meer) toegankelijk is, kan naar een best passend alternatief gezocht worden dat aansluit bij een vorm of methode van ondersteunde communicatie. Een ‘eigen olifantenpaadje’ met toegang tot communiceren.

PowerPoint en film van de afscheidsrede

Wilt u de afscheidsrede van Hans van Balkom in PowerPoint versie bekijken? Dat kan hier.

De film van de academische plechtigheid en de afscheidsrede van Hans kunt u hieronder bekijken.

Sfeerimpressie

De fotoreportage van de academische plechtigheid en de afscheidsrede kunt u hier bekijken.